Çalışma psikolojisinin bir dalı olan psikoteknik değerlendirme, bireyin belirli
bir işteki yeterliliğinin ortaya konması amacıyla, gerekli bedensel ve zihinsel
özelliklerinin testler aracılığıyla ölçülmesidir. Başka bir deyişle psikoteknik
değerlendirme, bireyin belirli bir işe uygun olup olmadığını anlamaya yönelik olarak
tasarlanmış bir inceleme-değerlendirme yöntemidir.
SÜRÜCÜLERDE PSİKOTEKNİK DEĞERLENDİRME:
Sürücülerin güvenli araç kullanmalarını sağlayan zihinsel özelliklerinin (algı,
dikkat, hafıza, muhakeme vb.); psikomotor yetenek ve becerilerinin (tepki hızı,
göz, el, ayak koordinasyonu vb.); tutum-davranış, alışkanlık ve kişilik özelliklerinin
(risk alma, saldırganlık, sorumluluk, öz kontrol vb.) ölçülmesi ve sürücülük açısından
uygunluğu-yeterliliği hakkında bir sonuca varılmasıdır.
ÜLKEMİZDEKİ UYGULAMA:
Ülkemizde Psikoteknik Değerlendirmenin esasları ve uygulama biçimi Karayolları Trafik
Yönetmeliği'nin 79. Maddesi ve aynı yönetmelikte yer alan 4 Sayılı Cetvelle belirlenmiştir.
Söz konusu cetvelde de belirtildiği üzere, Psikoteknik Değerlendirme:
". . . sürücülerin sahip oldukları
güvenli araç kullanmalarını sağlayan zihinsel ve psikomotor yetenek düzeylerinin;
bu yetenek alanlarında tanımlanan bilgisayar destekli testler aracılığıyla ölçülmesi"
olarak tanımlanmıştır. Buna göre psikoteknik değerlendirme,
4 sayılı cetvelde belirtilen usul ve esaslara göre,
psikolog unvanına sahip kişilerce,
Türkiye toplumu özelliklerine göre hazırlanmış normçalışmasına
sahip olan ve normları ilgili meslek kuruluşunca(Türk Psikologlar
Derneği) onaylanmış olan testler kullanılarak,
yine bu cetvelde tanımlanmış altyapı özelliklerine sahip, resmi ve özel kuruluşlar
bünyesinde oluşturulan ve İl Sağlık Müdürlüğütarafından yetkilendirilmiş
merkezlerdeyapılır.
Ehliyetin yasal nedenlerle geri alınması
halinde, tespit edilen kural ihlallerinin sürücülük için gerekli yetenek ve becerilerin
eksikliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığına ilişkin bir sonuca varılması amacıyla:
Ülkemizde bu amaç doğrultusunda Karayolları Trafik Kanunu'nun alkolle ilgili 48/5;
hızla ilgili 51/2-a ve 51/2-b; ceza puanı ile ilgili 118. Maddeleri gereğinceehliyeti geri alınan kişiler için yasal zorunluluk bulunmaktadır.
EGM Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğünce halen Türkiye genelinde psikoteknik değerlendirme
yapan merkezlerin tümünden derlenen verilere göre ilgili yasanın yürürlüğe girmesinden
bu yana değerlendirmeye alınan sürücü sayısı ve değerlendirmeye alınma nedenleri.
Bu tabloda yer alan değerler Türkiye genelinde sürücü değerlendirmesi yapan toplam
22 merkezden derlenen verilere dayanılarak hazırlanmıştır. Merkezlerin çalışma süreleri
en az 43 en fazla 522 iş günü arasında değişmektedir. Veriler, yaklaşık olarak 2002
yılı Ağustos ayının ilk haftasına kadar merkezlerin kuruluşundan bu yana yaptıkları
değerlendirme işlemlerinin sonuçlarını kapsamaktadır.
BAŞVURU NEDENLERİ
TOPLAM BASVURUSAYISI ve GENEL TOPLAMA ORANI
hız nedeniyle başvuru
11845 (% 98.274)
ceza puanı nedeniyle başvuru
110(% 0.912)
alkol nedeniyle başvuru
75 (% 0.622)
birleşik suçlar nedeniyle başvuru*
18 (% 0.149)
başvuru nedeni kaydedilmemiş
5 (% 0.041)
* aynı anda alkolden yakalanma ve ceza puanını doldurmuş olma vb. durumlar.
** bu satırdaki toplam değer, bazı eksik kayıtlardan dolayı oranlamalara dahil edilmeyen
toplam 637 sürücüye ait sayısal verileri kapsamamaktadır.
Sürücü olması uygun olmayan kişilerin belirlenmesi amacıyla: Ülkemizde bu amaç doğrultusunda,
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin, Sürücü Belgesi Alacakların Sağlık Muayenelerine
Ait Esasları düzenleyen 77. Maddesi gereğince, gerekli görülen hallerde sürücü adayları,
psikoteknik değerlendirmeye tabi tutulabilmektedir.
Yüksek sürücülük performansı gerektiren alanlar için sürücü seçimi amacıyla (ağır
vasıta sürücülüğü, uzun yol sürücülüğü, yolcu taşımacılığı gibi): Ülkemizde yasal
bir zorunluluk olmadığı halde, bazı kamu kurumları ve özel şirketler psikoteknik
değerlendirme sonuçlarını dikkate alarak sürücü seçme uygulaması yapmaktadırlar
